Erasmus, Deliliğe Övgü‘sünde sözü Delilik’e verir. Delilik konuşur; kralları, din adamlarını, filozofları, kısacası aklıyla övünen bütün insanlığı alaya alır. Aradan beş yüzyıl geçti. Deliliğin yüzü değişti ama alay ettiği dünya pek değişmedi. Belki de bugün Erasmus yeniden yazacak olsaydı, deliliği değil, aklı konuştururdu. Çünkü çağımızın en büyük açmazı delilerin çoğalması değil, aklın kendi deliliğini fark edememesidir.

Biz, deliliği hep aklın karşıtı sandık. Oysa tarih bunun tersini de gösteriyor. Dünyanın en büyük savaşları, en planlı katliamları, en sistemli sömürü düzenleri akıl adına kuruldu. Toplama kampları mühendislik hesabıyla inşa edildi; atom bombası matematikle üretildi; yoksulluk ekonomik modellerle yönetildi. Bunların hiçbiri delilerin işi değildi.

Belki de delilik, bazen aklın en kusursuz çalıştığı yerde başlıyordur.

Dilimizde tuhaf bir deyim vardır: “Deliliğe vurmak.”

Bir sorumluluktan kaçarken, bir yanlışı örtmeye çalışırken ya da söylediğimiz ağır bir sözü hafifletmek isterken kullanırız onu. Delilik, günlük hayatın içinde bir maskeye dönüşür. Oysa gerçek delilik maske takamaz. Çünkü maskeyi taşıyacak benlik bile parçalanmıştır.

İnsan, deliliği en çok ondan uzak olduğu zaman hafife alır.

Bugün “çılgın” olmak bir övgü sözcüğü gibi kullanılıyor. Reklamlar çılgın, projeler çılgın, eğlenceler çılgın… Farklı olmak isteyen herkes biraz “deli” görünmeye çalışıyor. Delilik, acısını yitirmiş estetik bir aksesuara dönüştürülüyor.

Oysa gerçek delilik bir gösteri değildir.

Gerçek deli, rol yapamaz. Çünkü o, dünyanın ortak dilinden kopmuştur. Bizim gördüğümüz nesnelere başka anlamlar yükler; bizim duyduğumuz seslerin içinde başka yankılar işitir. Onun yaşadığı acıyı romantikleştirmek de küçümsemek kadar büyük bir haksızlıktır.

Sanat tarihi, bu konuda yanlış anlaşılmalarla doludur. Van Gogh’un tablolarına hayranız; ama onun karanlığını yaşamayı kim ister? Nietzsche’nin aforizmalarını alkışlıyoruz; ama zihninin çözülüşünü bir başarı hikâyesine çevirmek vicdansızlıktır. Delilik dehanın şartı değildir; bazen dehanın taşıyamadığı ağır bir yüktür.

Asıl üzerinde durulması gereken ise başka bir deliliktir: Toplumun deliliği.

Bir insan sokakta kendi kendine konuştuğunda ona deli diyoruz. Ama milyonlarca insan aynı yalanı tekrar ettiğinde buna kamuoyu diyoruz. Bir kişinin gerçekle bağını yitirmesini hastalık sayıyoruz; bir toplumun gerçekle bağını yitirmesine ise ideoloji, propaganda ya da gündem diyoruz.

Belki de en tehlikeli delilik, normalleşmiş olandır. Çünkü ona artık kimse delilik demez. Yıllar önce bu düşünce beni bir şiire götürmüştü. Şiirin ilk dizeleri şöyleydi:

“Deliden rol çalmaksa deliliğe vurmak, akıllı işidir âlâ deliyi oynamak”

Bugün de aynı yerde duruyorum. Deliden rol çalmak kolaydır. Delirmek değil.

Gerçek delilik, insanın aklını kaybetmesinden önce dünyasını kaybetmesidir. Anlamın çözülmesidir. Zamanın parçalanmasıdır. Dostlukların, seslerin, kelimelerin birbirine yabancılaşmasıdır.

Bu yüzden deliliğe övgü yazılacaksa, önce ona karşı dürüst olmak gerekir. Delilik ne kahramanlıktır ne de romantik bir ayrıcalık. Bir insanlık hâlidir. Ve her insanlık hâli gibi, önce anlaşılmayı, sonra saygıyı hak eder.

Bugün delilere acıyoruz; oysa belki de biraz durup aklımıza acımamız gerekiyor. Çünkü insanı uçurumun kenarına getiren çoğu zaman delilik değil, kendinden fazlasıyla emin olan akıldır. Delilik birkaç insanın kaderidir; aklın kibrine kapılmış bir uygarlık ise bütün insanlığın talihsizliği olabilir.

Caddenin karşısındaki asırlık ağaçlara şöyle bir baktı. Son bir kuvvetle iki ağır torbayı yüklendi. Hızla geçen araçların arasından ona bir vaha gibi görünen durağa güçbela canını atıverdi. Banka yöneldi ve mendiliyle ağzını silmekte olan adama dönerek:

“Geçti mi?”  diye sordu. Umutsuzca başını iki yana salladı adam. Yüzünde yavaş yavaş solan hayat ışığının dirençsiz gölgesi seziliyordu. Elinde hastaneden ya da belki bir görüntüleme merkezinden alınmış gibi görünen büyükçe bir zarf tutuyordu. Adam usulca zarfı yanındaki boşluğa koyup bu kez kendisi sordu:

“Hastaneden mi?”

Kadın şapkasını çıkarıp:

“Hayır beyefendi, kuaförüm ben.” dedi. Başıyla karşı caddeyi işaret ederek;

“Şurada dükkânımız var. Annemle beraber çalışıyoruz.” 

Adam incecik dudaklarına belli belirsiz yerleşen bir gülümsemeyle cevap verdi. Hemen ardından kısa ama ardı kesilmeyen bir kuru öksürük dalgasına tutuldu. Kadın büyükçe kol çantasını kucağından indirip aralarına koydu. Ayaklarını uzatıp yola bakmaya başladı.

Sustular. İkisi de önlerinden geçen kalabalığa bakıyorlardı. Beklerken iki yolcu arasında bir yakınlık duygusu filizleniyordu. Tıpkı bir akar suyun kenarında kalakalmış gibi, önlerinden geçip giden hayata, bir ekrandan izlercesine bakıyorlardı.

Bütün dikkatlerini bakışlarına verdiklerinden olsa gerek dışarıdan gelen sesler de susmuştu sanki.

“Duyuyor musunuz?” dedi adam.

“Ya siz?” dedi kadın. İkisi de cevaplarından korkarak sustular.

Beklenen gelmiyordu bir türlü. Kadın göz ucuyla bankın yanına koyduğu torbalara baktı. Kirli havlularla dolu iki büyük çantayı taşımak zor oluyordu ama bozulan çamaşır makinesi yüzünden havluları eve götürüp yıkamaları gerekiyordu. Her yerde “ekonomik darboğaz” konuşuluyordu. Buna karşılık her zamankinden çok müşteri geliyordu.

Yüzünü yola çevirdi. Düşündü. Annesi “Unutma sakın!” diye seslenmişti özellikle. Ama tam kapıdan çıkarken yine o şarkı peşine takılmıştı. “Bir zaman hatası anladım, yanlış yerde, yanlış bir kadın…” diye devam eden o şarkı… Bu şarkıyı duyunca yine, yine…

Yanındaki adam da duyuyor muydu yoksa? Onu mu sormuştu? Kafasının içinde çalan şarkıyı da artık…

 Sessizlikten korkuyorum/neden/ nedenini bilmiyor muyum/ nedensiz sonuç olmaz diyordu annem/ kafamın içinde şarkılar var/ardı ardına çalıyor/o kadının hüzünlü sesi/dinleme bunları diyordu annem/hep onlar üzüyor seni/Zamanını çalıyorlar/hayatın geçiyor/geçip gidiyor önünden

Tabloya baktı. Dijital ekranda yazılar okunmuyordu, ekran bir açılıp bir kapanıyordu. Sinirlendi. Hırsla banka oturdu.

“Geçmedi bir türlü.” Yine umutsuzca başını salladı adam.  “Bir kere de zamanında olsun.”

Avuçlarının içine bakıyordu. Kadın da baktı.

Zamanın “o zaman” olduğu, nasıl anlaşılıyordu ki? Böyle otobüs duraklarında olduğu gibi bir tarife olsaydı elinde, o zaman, işte o zaman…

Yola baktı yeniden. Sabah röfleye gelen kadın dükkândan çıkıyordu. İşlem çok güzel olmuştu, fönü de harikaydı, saçları ışıl ışıl parlıyordu. Ruj tazelenmiş, omuzlar dik, göğüs ileride, özgüven yükselmiş. “Sarı saç etkisi” diye düşündü. Saçın böyle kısacık bir anda insanları değiştirme gücünü seviyordu. Dibi gelmiş, tokalarla sıkıştırılıp kafaya gelişigüzel tutturulmuş saç tellerine renk vermek, düz saçları kıvırcık, kıvırcık saçları düz yapmak insanlara geçici de olsa bir hayat enerjisi veriyordu. Bir insanın kendini beğendiği o aynaya bakış anına şahit olmak keyfini seviyordu. Sanki onlara gizli bir güç bahşetmiş hissine kapılıyordu. Gerçi Külkedisi gibi, bunun da kısa bir zaman için olması can sıkıcıydı ama olsun.

Röfleli kadın hafifçe başını çevirerek saçlarını geriye attı ve hemen kapının önüne yanaşan arabaya bindi. İşte zamanlama böyle olmalıydı. Zamanında o da kapıya gelen arabaya binseydi, “annemi bırakamam” demeseydi.

“Bir zaman hatası, anladım…”

Şimdi kirli havlularla dolu   çantalarla eve giderken geçmişini de tüm kirlerinden temizleyip arındırmak istedi. Hayali bile güzeldi. Üzüntüler, bitmeyen yaslar, sabırsız geceler hayalinin sularında foşur foşur yıkanıp silinse… Hiç söylenmemesi gereken o “Asla”lar, “imkânsızlar” hızla suyun girdabına kapılıp gitseler.

Nasıl kokardı?

Mis gibi kullanılmamış zaman kokardı, mutlaka bir kokusu vardı bunun ama henüz bilinmiyordu belki. Her geçen gün burnunun dibinde olan ve çoğu insanın hiç fark edemediği bir gerçeklik, bir kuantum keşfiyle birdenbire görünür oluyordu. Yeni bir bakışla başka anlamlar kazanan eski gerçeklikler.

Kuru, kesik öksürükleri ardı ardına diziyordu adam. Öksürük biraz kesilince doğrulup yola bakıyordu. Kalabalık usul usul yoğunluğunu yitiriyordu. Kornalarla birbirine bağlanmış bir düğün konvoyu ortalığı yıkıp geçti. Adam bu hızlı, neşeli ve kontrolden çıkmış kalabalığa gülümsüyordu, konvoy yan sokağa dönene kadar gözlerini ayırmadan izledi.

Neden yalnızdı bu adam? Onunla beraber hastaneye gidecek kimsesi yok muydu? Yine de nasıl gülümseyebiliyordu?

bırakamam annemi/ o yalnız yapamaz/asla yalnız kalamaz/seni seviyorum ama/o zaman düğün de olmaz/ imkânsız /bu şehirden ayrılamam/ bir zaman hatası çalıyor/ belki başka bir hayatta/ düşünme bunları diyor annem/hayat geçip gidiyor

Annesini bıraksaydı, kendisi bir konvoyla çıkıp gitseydi, annesi burada yapayalnız bekleyen bu adam gibi olmayacak mıydı? Peki adam niye gülümsüyordu?

Annesini bırakmamıştı. Aynı evde, aynı iş yerinde ama herkes kendi yalnızlığında. Her yerde, hemen hemen her zaman birlikte ama hep ayrı. Kendi yalnızlık ülkesinde, kendi düşleriyle …

Akşam serinliği tenini ürpertti birden, çınarın yaprakları arasından kendine yol bulan bir ışık hüzmesi yüzüne düştü. İyice yorulmuştu. Gözlerini kısıp arkasına yaslandı. “İstediğin gibi olamazdım” diyordu şarkıdaki kadın. “İstediğin gibi…”

Kendisi ne istiyordu peki?

Öksürük dizisi yine başladı. Ancak bir gariplik vardı, bu ses…Kafasını kaldırmaya çalıştı. Hayal meyal onu gördü: Kendisini… Yaşlı adam gitmiş, yerine elinde beyaz bir mendil, aynı kuru, kesik ama daha ince, kırılgan bir öksürükle sarsılan o kadın. Boz bir sarıya dönmüş bir parça saçı, çökük yanakları, aynı lacivert hırkası üstünde, annesinin fotoğrafı elinde, bankta, yanında oturuyor. Hastaneye yalnız gitmek zorunda kalan kim olacaktı?

Bir motor vızıltısının yaklaşan sesiyle irkilip toparlandı. Yolda kırmızı bir vosvostan başka hiç araba yoktu.  Arabada neşe içinde şarkı söyleyen üç genç kız vardı, akşamla çöken ıssızlığa inat bağıra bağıra çalan şarkıya eşlik ediyorlardı.

“Bir sonraki otobüsü bekleyeceğiz. Önceki erken geçmiş olacak.” dedi adam. Arkasına yaslanır yaslanmaz başlayan kuru öksürüğe teslim oldu.

“Bir sonrakine” diye mırıldandı kadın. Annesinin neyi unutmamasını tembihlediğini hatırlayamadı.

Peşini bırakmayan melodiyi yalnızca kendisinin duyduğundan emindi artık.

Gece telefonun sesini duyunca korkuyla elime aldım.  Gülser’di arayan.

“Harun,”

“Buyur, bir şey mi var?”

“Beni kurtar. Hadi, çabuk gel, ne olur!”

Saatime baktım gece yarısını çoktan geçmişti. Olmadık zamanlarda aramasına alışkındım ama bu saatlerde hiç aramamıştı. “Şimdi oraya nasıl gideceğim? Hem neden beni kurtar, diyor bu kadın.”

“Kimden, ne diyorsun sen,”

“Sen ne biçim insansın ya!.. Beni götürüyorlar, bana yardım et, diyorum sana. Çabuk gel, hadi,”

Korkuyla kulağımı ahizeye yapıştırarak,  “Kim, neden?” diye sordum.

Onu ilk kez muhasebeci arkadaşım Ahmet’in bürosunda görmüştüm. Mutfakta ellerini iki yana açmış, gözleri tavanda, yumrukları sıkılı… Arkadaşım bana bir şey söylemeden koşarak dışarı çıkmıştı. Çok geçmeden elinde iki tane ayranla geri döndü. Onu şaşkınlıkla izlediğimi görünce: “Baygınlık geçirdi, sıcaktan galiba,” diye geçiştirmişti merakımı.  Son bilmem kaç yılın en yüksek sıcaklarını geçirdiğimizi söylüyordu uzmanlar. Duvarda aralıksız çalışan klima da onları haklı çıkarıyormuş gibi uğuldayıp duruyordu. “Yazık kadına,” diye mırıldandım. İyi ki de burada fenalaşmış. Ya yolda falan olsaydı…  Çok geçmeden ikisi de salona gelip karşıma oturdu. Bakımlı yüzü ve geniş gülüşüyle az önce baygınlık geçiren o değildi sanki…  Mini eteği oturunca kalçalarına toplandığından dolgun bacakları daha bir açığa çıkmıştı. Hafif hafif kıpırdayarak eteğini aşağı çekip dizlerini birleştirerek koltuğa iyice yerleşti. Rahat tavırlarıyla özgüveni yüksek biri gibi görünse de kıyafetinden dolayı huzursuz olduğunu hissediyordum. Arkadaşım, “Bak, Harun da şiir yazıyor,” diye tanıttı beni. “İnşaat teknikeri, kalıcı bir iş bulana kadar benim büroda çalışacak.”  Kaşlarının birini kaldırıp derin derin süzmeye başladı beni. Gereksiz bir övgüyle tanıştırılmanın mahcubiyetiyle başımla selamlamakla yetindim. “Öyleyse bize bir şiir okur,” Sesi “Aferin,” demesi için çocuğun bir şeyler yapmasını isteyen teyzeler gibi yapmacıktı. “Hayır, ezber bildiğim şiirim yok,” diyerek gülümsedim. Daha ben cümlemi bitirmeden yanına dönerek Ahmet’e işleriyle ilgili sorular sormaya başladı. Alaycı bakışlarından kurtulmanın rahatlığıyla onu incelemeye devam ettim.

Kahveler geldiğinde soracak soruları bitmiş olmalı ki esneyerek büronun içinde dolaştırmaya başladı gözlerini. Kendi kendiyle konuşuyormuş gibi; “Dört duvar arasına hapsolup masanın arkasında ciddi yüzlerle çalışan insanları görmekten sıkıldım artık,” diye fısıldadı. “Gitmeliyim buralardan. Bir deniz kasabası iyi olur. Ama ben daha çok akşamları gaz lambasının ışığında oturup uzaktan köpek seslerini dinleyerek çayımı yudumlayacağım bir köyde yaşamak isterdim,” dedi. Üstüne vazife olmayan şeylere burnunu sokmaktan korkan biri olsam da bunu pek becerdiğimi söyleyemem. Yine boş bulunup, “Ben de sizin gitmek istediğiniz yerden kaçıp geldim. Burada insan daha çok kendisi olabilir. Taşrada öyle mi, herkes birbirini kollayan bir canavar gibi tetikte. Orada hayat kocaman bir pazıla benziyor.  O pazılın parçası olmak zorundasın. Pencerenin kenarında bir gün oturursun, iki gün… Çok geçmeden seni de kendilerine benzetirler. Doğanın kanunu orada daha sert.  Buralar öyle mi? Şu koca kentin her köşesi sana ait. Kaybolur gidersin içinde.” diyerek heyecanlı heyecanlı konuşmaya başladım.  Benim sözlerimi afallamış gibi dinlerken, yüzü güneşi takip eden günebakanlar gibi durularak aydınlanıyordu. “Kentler, insanları kendine yabancılaştıran tuzaklarla dolu olsa da kendinden kaçmanın en büyük sığınağı.” diye sözümü sürdürdüm Eline çantasını alarak, “Biz neden burada oturuyoruz öyleyse? Haydi, kalk gidelim, kaybolalım,” dedi.  Afallama sırası bana gelmişti. Arkadaşıma baktım. Bilgisayarın maosunu tutan eli, sinirli sinirli ileri geri gidip gelirken diğeriyle de bıyıklarını yolarcasına çekiştiriyordu. Ben konuşurken masasına geçmişti demek.

“O para işlerinden başka bir şeyden anlamaz. Boş ver onu, kalk hadi,”

Ahmet hâlâ konuşulanları duymuyormuş gibi kafasını bilgisayarın içine sokmuş somurtuyordu. Onu kıracak bir şey yapmak istemiyordum. Bu kentte tek arkadaşımdı. Başım sıkışsa yardım isteyeceğim, olmadık bir sırrımı paylaşacağım ondan başka kimsem yoktu. Zaten onun desteği cesaret vermişti buraya gelmeme. Üniversiteyi bitirince iş hayatında birkaç denemem olmuştu, ama hepsi düş kırıklığıyla bitmişti. Aslında oldukça varlıklı bir ailem var. Akşamları rakı masası kurulur, yenir içilir, sazlar çalınırdı. Kardeşlerim ve akrabalarım koca bir ailenin parçası olmaktan mutluydular. Bense, onlar damlarda halay çekip zılgıtlar atarken içimi burkan acıyla meşguldüm. Öyle birlikte sofraya oturulacak, tarlada çalışıp herkesle aynı saatte yatağa girecek biri değildim. Beni sırtından indirmeyen dedemin mezarı tam evimizin karşındaydı, duymayan kulağı ve görmeyen gözleriyle ninem de ona gitmeye hazırlanıyordu. İnsan geçmişinin hemen karşısında gömülü, geleceğinin de orada sonlanacağını bilerek yaşamını nasıl sürdürebilir? Herkese normal gelen hayatın bu akışı beni çıldırtıyordu. Geceleri soluk soluğa uyanıp pencereden görünen mezarlığa bakarak sabahlıyordum. Ölümden korkmuyordum, hayır! Ölümle yaşamın bir arada olduğu bu korkunç tekdüze korkutuyordu beni. İki yıllık üniversite hayatımda yalnızlığın ve kendine yetebilmenin acılı hazzını tatmıştım bir kez. Kendimle baş başa kalamıyor olmam, beni boğuyor, için için çürüdüğümü hissediyordum. Oralara ait olmadığıma karar verdiğim gün kalkıp Ahmet’in yanına gelmiştim.

“Ahmet,” diye seslendim.

“Tamam ya siz gidin.” dedi sertçe. “Birazdan ev bakmaya birileri gelecek.”

Caddeye indiğimizde ilk taksiye el kaldırarak aceleyle arka kapıya yöneldi. Ben de annesini takip eden küçük bir çocuk gibi onun peşindeydim. Koltuğa yerleştikten sonra, “Beyaz Kent’e gider, orada bir şeyler içeriz,” dedi. “Olur,” diye onayladım ama aklım cüzdanımdaydı. Visa kartıyla restorandaki masrafları ödeyebilirdim ancak taksiye verecek nakit param yetecek miydi, bilmiyorum.  O tedirginliğimi anlamış gibi. Elini uzatarak “Ben Gülsüm,” dedi. Parmaklarından içime akan sıcaklık ona güvenebileceğimi söylüyordu.

Taksi, bilmediğim bir semtin ara sokaklarında kıvrılarak ilerlerken üstümüze yıkılacak gibi duran gökdelenleri ve koşuşturan insanları tarıyordum. Az önceki konuşkanlığımı yitirmiştim,  onun yerini tuhaf bir çekingenlik almıştı. Daha ineceğimiz yere gelmeden cüzdanından çıkardığı parayı şoföre uzattı. Üstünü vermek için cebine elini sokan adama “Kalsın gerisi,” dedi, anaç bir sesle. Yolun tutarından üç kat fazlaydı bıraktığı bahşiş. Bunun altında kalmak istemeyen taksici, bizi yerlere eğilerek yolcu etti. Oldukça lüks olduğu daha kapısından girmeden belli olan restoranta da görevliler, bizi aynı saygıyla buyur ettiler. Hepsine adıyla hitap ediyor, daha önceki günlerden kalan sohbetlerini anımsatarak espriler yapıyordu.

Bizim geleceğimizi biliyorlarmış gibi masa hemen mezelerle donatıldı. Neden hoşlandığından emin oldukları bir misafiri ağırlıyorlarmış gibi rahattı garsonlar. “Rakı,” dedi sadece. Koşuşturan insanlara bakarken temmuz sıcağında bu kadar ağır bir alkolü nasıl içeceğimizi düşünüyordum. Masanın eksiği kalmadığından emin olunca kadehini kaldırarak “Hoş geldin,”  diye gülümsedi. Gözleri gözlerimde, “Neşemizi bulalım, hadi.” İlk kadehten sonra zembereği bozulmuş bir yay gibi açılan dili, ormanın kuytuluğundan seslenen bir kuş gibi aralıksız şakımaya başlamıştı.  Anlattığı olayların birini kavrayamadan öbürüne geçiyor, sonra hepsi önemsizmiş gibi kahkahalar atarak espriler yapıyordu. Ona uyum sağlamanın olanaksız olduğunu anlasam da her sözünü can kulağıyla dinliyor, yarım bıraktığı olayların sonunu gerçekten merak ediyormuş gibi sorular soruyordum. Ne anlatırsa anlatsın, derin bir kültürün içinden konuşuyormuş gibi büyülenmiştim karşısında. Ne kadar şanslı olduğumu,  beni sevmezse çekeceğim acının derecesini düşünerek daha şimdiden içim içimi yiyordu. Hayatımda böyle bir kadını daha nerde bulacaktım ki?..

Coşkuyla çalınan canlı müziği geride bırakarak çıktığımızda saat, gece yarısına yaklaşıyordu. Kaç kez piste beni de arkasında sürükleyerek fırlamış, saçlarını bir omzundan öbürüne atarak oynayıp durmuştu. Ben karşısında kollarımı havaya kaldırarak eşlik etmeye çalışıyordum ama ona uyum sağlamam söz konusu bile olamazdı. Neyse bitmişti sonunda. Hesabı ödemediğimizi düşünerek “Eyvah!” dedim. Koluma girerek “Ben o işi sen tuvaleteyken hallettim, yürü hadi,” diye kıkırdadı. İlk gördüğümüz kuruyemişçiye daldık. Daha önce hiç görmediğim şişeleri raftan indirtiyor, yemişlerin her birini ayrı ayrı tarttırarak, renk renk sigaraları elindeki poşete atıyordu. Dükkân sahibi, gecenin bu vaktinde bulduğu cömert müşterisini memnun etmek için çırpınmaktan oldukça hoşnut görünüyordu. Cüzdanımı elime alarak kasanın yanında şaşkın şaşkın onları izliyordum. Küçük kardeşini azarlayan bir abla gibi, “Sok onu cebine,” diye payladı beni. “Asla olmaz.” Kavuniçi rengindeki cüzdanında, üst üste sıralanmış kredi kartlarından birini çekip uzattı.

O alışverişten dönen bir hanımefendi, ben de onun yardımcısı gibiydim yan yana yola koyulduğumuzda. Poşetleri bari taşıyayım da bir işe yarayayım diye hepsini bileklerime dolayıp ona hiçbirini bırakmamıştım. Evinin iki sokak ötede olduğunu söylemesine rağmen gözleri taksi arıyordu. Doğrusu üç bina ötede de olsa yok demeyecektim bu kez para saçmasına. Ayaklarım birbirine dolaştıkça, şıngırdayan şişelerin ağırlığına dayanacak gücüm kalmamıştı. Eve geldiğimizde kendimi banyoya atarak yüzümü ve terden sırılsıklam olmuş koltuk altlarımı soğuk suyla ovalayarak yıkadım. Aynada ne zaman kendimle göz göze gelsem, “Sonu hayır olur inşallah,” diye endişeli endişeli bakıyordum kendime. Bir yandan da içimde kanatlanmaya hazır bir kuş çırpınıp duruyordu. Salona geçtiğimde mumların ışıttığı masayı, tabak tabak mezeler ve şişelerle donatılmış olduğunu gördüm. “Ne zaman ve hangi ara hazırladın bunları sen yahu?” dedim. Keyifli keyifli “Ne var ki? Geç karşıma. Hadi?” diye kıkırdadı. Elinde tuttuğu viski bardağını çoktan yarılamıştı. Benim de içmemi istiyordu. Ben alışkın olmadığımı söylememe rağmen “En azından bira iç.” diye elime şişeyi tutuşturdu.

Gece ilerlemesine rağmen konuşmaktan hâlâ yorulmamıştı. Önemli bir bakanlıkta müşavir olduğunu art arda sıraladığı cümlelerin arasından anlamıştım. Övünmeyi sevmiyordu ama hep onu konuşuyorduk. Paris’te hukuk okuduğunu, birçok dil bildiğini, İngilizceyle Almancayı ana dili kadar rahat konuşabildiğini de anlattığı olaylardan öğrenmiştim. Bir ara Londra’da yaşamış. Takıldığı yerlerdeki Türk kadınları, kocalarını kıskanıyormuş ondan. Bu tavırları bir gün canını o kadar sıkmış ki “Sizin hepiniz benim popom olamazsınız.” diyerek masaya çıkıp kalça şovu yapmış. “Bak bunda iddialıyım, benim yaptığımı dansözler bile yapamaz.” deyip sandalyenin üstüne zıpladı. Bana göstere göstere vücudunun hiçbir yerini kıpırdatmadan bir o kalçasını oynatıyordu bir öbürünü. “Bu yaptıkların insan anatomisine aykırı,” diye bağırdım. “Ben insan değilim ki zaten,” diye kahkahalar atmaya başladı. Masaya oturduğunda hem gülmeye devam ediyor hem de gözlerinden yaş geliyordu. Neden birden bire bu hale geldiğini anlayamamıştım. Sonra birden ciddileşerek, “Benimle yatmak istiyorsun değil mi? Hadi, sabahtan beri içime düşeceksin neredeyse.” diye kolumdan çektirerek yatak odasına sürükledi beni. Tutkuyla uzun uzun öptükten sonra başı yan tarafa düştü. Sonra ani bir hareketle beni üstünden iterek doğruldu. Ne olduğunu anlayamamıştım. “Sıkıldım,” deyip yatağın kenarına geçip oturdu. Israrlarıma hiç kulak asmadan “Sonra devam ederiz. Hadi gel, biranı iç,” deyip bu kez de salona doğru sürüklemeye başladı beni. Yorgun olduğumu söylesem de yarım kalmış biramı içmem için ısrar etmeye devam ediyordu. Israrlarının bir işe yaramayacağını anlayınca, “Dur, sana türkü söyleyeceğim. İçeceksin o zaman bak,” dedi. Bir iki öksürdükten sonra ondan hiç beklemeyeceğim yanıklıkta bir uzun hava söylemeye başladı. Sesi o kadar berrak ve içliydi ki tane tane ağzından dökülen ezgiler canlı bir hücre gibi duvarlarda yankılanırken hayretler içinde ona bakıyordum. Türküyü söylemiyor, sanki içinden bir yerlerden yırtılarak gelen sese aracılık yapıyordu sadece. İnişleri ve çıkışları kusursuzca ayarlamasından diyaframı çok iyi kullandığı belliydi. Neredeyse kendimi koyuverip katıla katıla ağlayacaktım. Ama yine o, her zamanki gibi yapacağını yapmaktan geri kalmamıştı. Masadaki kaşıkları kaptığı gibi, “Kızlara koca vermiyor kocaman kocaman karılar,” diye salonun ortasına kendini atıp misket oynamaya başladı.

Yatağa girdiğimizde günün ilk ışıkları perdeyi aralamaya başlamıştı. Kollarımın arasına vücudunu yerleştirerek “Hadi, sarıl,” dedi, “Sımsıkı, sımsıkı, hadi.” Hayatımın kadınını bulmanın mutluluğuyla ensesini öpücüklere boğmaya başladım. Yine birden huysuzlanarak fırlayıp çıktı yataktan. Yatağın öbür ucuna kıvrılıp gözlerimi kapattım. Ama şuh ve işveli sesiyle “Hadi, kalk ne kadar uykucusun sen,” diye bağırması çok uzun sürmedi. Sıçrayıp kalktığım da “Bak, neler yaptım senin için,” diyerek tepsideki poğaçaları ve simitleri gösteriyordu. Saate baktım, yatalı henüz bir saat olmuştu. “Ne ara yaptı bunları, ne çabuk.”

Kahvaltıdan sonra kaldırımlarda seken kuşlar gibiydim. Bürodakiler neredeyse beni alkışlarla karşılayacaktı. “Vay çapkınlık ha,” diye anlamlı anlamlı gülen Cemil’e aldırmadan masama yürüdüm. Erkekler inanamıyormuş gibi şaşkın şaşkın birbirine bakıyor, kadınlarsa yaşadıklarımı bildiklerini ima edercesine bıyık altından gülüyorlardı. Çok geçmeden telefonum çaldı. Gülsüm’dü. “Hadi, çık gel, Seni benim dairede bekliyorum,” diyordu. Yanıtımı beklemeden de telefonu kapattı. Mahcupça Ahmet’in odasına doğru yürüdüm. Beni karşısında görünce bilgisayarından kafasını kaldırmadan “Sabahtan beri kaç kez aradı. Bir yere mi gidecekmişsiniz ne?” diye mırıldandı. Soğuk ve kayıtsızdı sesi. Ona minnettarlığımı ifade edecek birkaç cümle kurmaya hazırlanıyordum ki çalan telefonuna uzanarak, “Gidebilirsin!” diye işaret etti.

Geniş bir odanın içinde daha önce hiç görmediğim büyüklükte bir masanın arkasında karşıladı beni. Kapıda adını söylediğimde memurlar ayağa kalkarak önlerini düğmelemiş, içlerinden biri makamına kadar bana eşlik etmişti. Önünde üst üste yığılı dosyaların arasında ciddi bir yüzle incelediği evrakı imzaladıktan sonra, “Hoş geldin. Bir kahve içip çıkarız.” diyerek gülümsedi. Yine aynı ciddiyetle başka bir evraka eğilmişti ki birden kafasını kaldırıp “Kahveyi dışarı da içeriz,” diyerek çantasına uzandı.

Karşımıza çıkan ilk markete girdiğimizde henüz öğlen olmamıştı. Gözüne her takılanı sepete koyuyor, marketin içinde açlıktan çılgına dönmüş bir canavar gibi raflara göz atarak reyonlar arasında dolanıyordu. Yine sayısız şişelerin şangırtısıyla kasaya gidip durduk. “Bu kez paraları ben vereceğim,” dedim. Bana sevgiyle bakan gözlerinden şimşekler çakarak “Sen kimsin de benim aldıklarımın parasını vereceksin. Geldin gördün kim olduğumu. Kıytırıktan bir işte çalışıyorsun. Hem de yıllardır kıçımda koşan Ahmet’in verdiği üç kuruşa…  Benim paramı mı vereceksin?” diye avaz avaz bağırmaya başladı. Ne yapacağımı şaşırmıştım. Kasada sıra bekleyenler gülerek bize bakıyordu. Cüzdanımı cebime koyunca, “Şaka şaka, hadi kızma, gül.”  diye yaltaklanarak sokuldu yanıma. Bir yandan da dudaklarıma öpücükler kondurarak gönlümü almak için şirinlikler yapmaya çalışıyordu. İçimde ona güvenerek baktığım aynam çatlamıştı. Kırgın değildim ama hiçbir şey eskisi gibi olamazdı artık. Israrlarına yok deyip onu bırakıp gidecek güç de bulamadım kendimde. En azından poşetleri eve bırakayım diye düşündüm. Yol boyu, asık suratımı güldürmek için binbir numara denediyse de beceremedi.

Eve geldiğimizde hemen şişenin birinin ağzını açtı, bir yandan da üstündekileri çıkarıyordu. Yanıma gediğinde çırılçıplaktı yine. İki gündür ona ulaşamamanın gerginliğini üstümden atınca tuhaf bir hüzün çöktü içime. İstediğim ve aradığım aşk bu muydu, emin değildim.  “Hadi bana bir şiir oku,” dedi ağzını yaya yaya. Ama ben onun akşam söylediği türküyü söylemek istiyordum. Halının üstüne çökerek avazım çıktığı kadar bağırmaya başladım:

“Baba Bugün Dağ Ayrı Duman Ayrı
Oğul Kaş Ayrı Keman Ayrı
Düşman Gözün Kör Olsun
Gezdik Bir Zaman yardan Ayrı”

Ben söyledikçe o, iri gözlerini sonuna kadar açarak bana hayran hayran bakıyordu. Sonra o da kendini halının üstüne yüz üstü bıraktı. Kafasını koltuğun arasına sıkıştırarak hıçkırmaya başladı. Boynuma sarılarak “Yine gel ne olur, beni yalnız bırakma;” diye ağlamaya başladı.

Birkaç kez daha gittim evine. Artık masasının üstünde kitaplar yoktu. Her taraf karmakarışık, mutfak bulaşıkla doluydu. Ne kadar ısrar etsem de toplamama izin vermemişti. Gözlerinin altı git gide kararıyor, yüzü endişelenecek kadar kötü görünüyordu. “Hiç mi akraban yok,” dedim. “Sakın akrabalarımı karıştırma. Benim senden başka kimsem yok,” diye bağırmaya başladı. “Sakın.” İşte böyle ne kadar zaman geçti bilmiyorum. O gece beni arayınca sesini duyacağıma sevinerek yerimden fırlamıştım. Ama bu bağrışmalar ve ambulans sesi de neyin nesiydi?  “Beni kurtar Harun.  Orada gece sabaha kadar bana tecavüz ediyorlar. Oraya gidersem ölürüm” diye durmadan feryat edip duruyordu. Bir erkeğin ona rahatlaması için bir şeyler dediğini duyar gibi oldum. Sesimi yükselterek:

“Kim o, yanında kim var. Onu bana ver,” dedim.

Telefondaki ses, yorgun ve çaresizce “Buyurun,” dedi”

“Ne oluyor nereye götürüyorsunuz onu,” diye bağırdım.

Kısa bir sessizlikten sonra

“Beyefendi kardeşim hasta. Manik depresif. Atak gelince çılgınlar gibi kendini eğlenceye vuruyor. Nesi var nesi yoksa saçıp savuruyor. Yıllardır çekiyoruz biz bunu. Kaç tane kredi kartını doldurmuş, kaç bankadan kredi çekmiş henüz bilmiyoruz.  Kusura bakmayın. Eğer size de borcu varsa…”

Gerisini duymak istemiyordum. Başımı yastığa gömüp hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladım.

Rıza okulun bahçesine girince bize doğru yürümeye başladı. Öğle tatilinin son dakikalarında, sınıftan beş-altı kişi toplanmış zilin çalmasını bekliyorduk. Rıza’nın geldiğini görünce gülüşmeye başladık. Ben pek gülmedim. Diğerleri gülüyor diye azıcık güldüm ama hiç de eğlenceli değildi bu. Günlerdir aynı şey yaşanıyor, benim içim sıkılıyordu. Yine öyle oldu. Bir şey söylemeden, sırıtarak, gözlerini ona diktiler. Rıza’nın ne diyeceğini biliyorlardı. Konuşmak üzere tam ağzını açıyordu ki, bir arkadaşı ondan önce davrandı:

– Evet Rıza, annenin gelmesine iki gün kaldı.

Birkaç gün önce başlamıştı bu oyun. Oyun diyorum, ama aslında böyle oyun olmazdı. Geçenlerde öğretmenimiz anlatmıştı ya, şaka yapmak başka bir şeydi, dalga geçmek başka bir şey. Bunların yaptığı dalga geçmekti. Ama öğretmeni doğru dürüst dinlemiyorlardı ki. Aslında dinliyorlardı, ama iyi anlamıyorlardı. Sanki şaka yapıyormuş gibi gülüp duruyorlardı. İnsanı üzerek şaka yapılır mıydı?

Rıza’nın her konuşma girişiminde, lafı ağzından kapıyorlardı. Bir şeyler söylemek için döndüğü her biri, tam Rıza’nın söyleyeceğini, ondan önce davranıp ona söylüyordu. Ezberlemişlerdi artık.

– Tabii Rıza, bu sefer ikisi birden gelecek. Hem annen, hem de baban.

Arkadaşı ondan önce davranınca, bir başka arkadaşına dönüyordu, ama yine yetiştiremiyordu. O arkadaşı da tetikte bekler gibi atılıyordu:

– Onlar aslında seni çok seviyor.

Sonra diğeri sözü kapıyordu:

– Seni sevdiği için gitti annen.

– Aslında baban gitmişti önce. Sana bisiklet almak için çalışmaya başlamıştı.

– Ama orada çalışmak zormuş, yardım gerekiyormuş, annen de o nedenle gitmiş.

– İşleri hızlı bitsin diye. Sana bisiklet alıp hemen dönsünler diye.

– Doğru, benim annem beni o kadar çok sevmiyordur.

– Çok sevse, o da başka bir şehre giderdi, çalışmaya.

– Orada zeytin toplama işine girerlerdi.

– Zaten geçici bir iş o. Zeytinler bitince hemen geri dönecekler.

– Daha dönmeden bile sana para gönderdiler geçenlerde.

– Yani babaannene. Sana çikolata alması için. Sen de o çikolataları bize getirmiştin, biz de yiyelim diye.

– Biz de görelim diye, baban nasıl da para göndermiş. Babaannene demiş, Rıza’ya çikolata al demiş.

Tam o anda araya girdim. Rıza sevinsin istedim. Hem de bir yandan, diğer arkadaşlarımla aynı şeyi yapıyormuşum gibi görünmek istedim. Onlar gibi konuşuyormuş gibi davranıp, Rıza’nın hoşuna gidecek bir şey söylemek için konuştum.

– Gelecekler. Beş gün kalacak annenle baban.

Sevincinden adeta zıpladı Rıza.

– Beş gün, diye haykırdı. Elini uzatıp bütün parmaklarını açmış, beş diye gösteriyordu. Gülüyordu. Öbür taraftaki arkadaşımıza döndü. Sınıftaki en suskun kızlardan birine. Ama o da Rıza’dan erken davrandı.

– Evet, beş defa yatıp kalkınca, beş gün olur.

– Evet, dedi diğer taraftaki çocuk, beş gün çok zaman.

– Sana bisiklet getirecekler.

– Hem de dört tekerlekli.

– Kullanması kolay.

– Kullanmayı hemen öğrenemesen de baban sana öğretir. Beş günde rahat rahat öğretir.

– Beş gün çok zaman.

İyi ki o sırada zil çaldı. Sınıfa girince mecburen susacaklardı. Yoksa öğretmenimiz onlara kızardı. Dalga geçiyorlar diye kızmasa bile, konuştukları için kızardı. Derste konuşulur mu hiç. Aslında dalga geçince de kızar öğretmenimiz. Ama bu sözleri duyunca, o da anlamaz ki dalga geçtiklerini. Bizim öğretmenimiz her şeyi bilir. Yine de, bu sözleri duyunca, kimse anlayamaz, oyun sanır herkes. Oyun gibi konuşuyorlar çünkü, nasıl anlasın öğretmenimiz.

– Biraz daha çalışıp gelecekler.

– Biz bilmiyoruz ama başka çocukların da annesi, babası çalışmaya gidiyor.

Sınıfa yürürken bile konuşmaya devam ediyordu pis çocuklar.

– Gidilir bazen, bir şeycik olmaz.

– Gitmeyenler de doğru dürüst oynamıyor zaten çocuklarıyla.

– Bisiklet.

– Gidilir, gidilir.

– Dört tekerlekli.

– Bizimkiler o kadar sevmiyordur bizi.

– Sana bisiklet almak için.

– Evet, dört tekerlekli.

Öğleden sonraki teneffüslerde, neyse ki başka oyunlara daldılar. Hep beraber oynadık.

Ertesi gün, Rıza yerinde duramıyor, yarın gelecekler, deyip duruyordu. Ancak o kadarını söylüyordu. Sonrasını hep arkadaşları tamamlıyordu. Evetti, son bir kez daha yatıp kalkınca, yarın olacaktı. Kalkınca hemen gelmeyeceklerdi ama. Uyanınca hemen değildi. Akşam olunca geleceklerdi. Olsundu. Nasılsa yarın tatildi. Cumartesiydi. En iyisi, Rıza geç kalksındı. Akşama kadar zaman çabuk geçerdi, geç kalkarsa. Ama Rıza, sabah gözünü açınca bir daha uyuyamazdı ki. Normal gün olsa uyuyabilirdi. Sabahları babaannesi onu uyandırınca da hep tekrar uyumak isterdi. Ama yarın, sabah erkenden, uykusu kaçardı herhalde. Olsundu. Artık az kalmıştı.

Pazar günü, hemen evden çıkıp, Rızaların sokağındaki çocuk parkına gittim. Hemen değil de biraz geç çıkabildim. Annem tutturdu ödevini yap diye. Hızlı hızlı yaptım. Sonra dışarı çıkmama izin verdi. Çıkınca hemen o parka gittim. Merak ediyordum, Rıza’yı görmek istiyordum.

Koşarken, sokağın köşesinden dönünce birden durdum. Tam durmadım da iyice yavaşladım. Çünkü Rıza parkta değildi. Babasıyla parka gelmemişti. Herhalde daha kahvaltısını yapmamıştı. Bu saate kadar yapmaz olur mu, yapmıştır. Annesi ona yedirmiştir. Sonra da hemen çıkmak istemiştir Rıza. Babasıyla birlikte, bisiklete de binerek, dört tekerlekli bisikletle, onu kolayca sürerek parka gitmek istemiştir.

E, derslerini bitirmeden dışarı göndermemiştir onu annesi. Rıza hızlı hızlı yapmıştır derslerini. Sonra da bisikletini alıp parka gelmeye başlamışlardır. Bisikletle daha hızlı gelinir. Yani Rıza bisiklet sürmeyi bilseydi, şimdiye kadar gelirlerdi. Daha öğrenememiştir. Babası ona öğretiyordur.

Çok geçmeden gördüm onu. Onları. Rıza, babasıyla birlikte geliyordu. Ve bisikletiyle! Sürmüyordu bisikletini, gidonundan tutmuş, yanında getiriyordu. Hiç de seviniyor gibi değildi. Sanki bir yük gibi bisikletini taşıyordu. Parka girerken yüzü birden gülmeye başladı. Sanki bana gösterir gibi, ikide bir başını çeviriyor, bisikletine bakıyor, sonra bana dönüyor, sonra tekrar bisikletine bakıyordu.

Salıncaklardan ikisi boştu. Hemen koştuk. Babası ikimizi de salladı. Kaydırağa birlikte koştuk. Çok güzel oynuyorduk. Rıza aralarda hep bisikletine bakıyordu. Ona bir şey söylemeliydim. Sevineceği bir şey. Bisikletin hayırlı olsun, desem olur muydu acaba? Hayır, olmazdı. Öyle büyükler gibi konuşunca, anlardı, onu sevindirmek için mahsusçuktan söylediğimi anlardı. Ne güzel bisiklet desem, o da çok basit olurdu.

Kaydıraktan kaymış, yeniden üstüne çıkmak için merdivene koşuyorduk, birdenbire aklıma geldi. Durdum. Hızla dönüp bisiklete yöneldim.

– Şunu biraz ben sürsem, baban kızar mı?

Ne güzel sordum! Çok iyi düşündüm bunu. Rıza’yı sevindirmeyi başardım. Yüzünden belli oluyordu. Babası da duymuş herhalde. Banktan kalkıp bize doğru yürümeye başladı. Onun da yüzü gülüyordu, ama yine de korktum. Korkmadım da, öyle biraz çekindim işte. Utandım.

– Neden kızayım? diyerek bisikleti tuttu, parkın çıkışındaki yola doğru çevirdi.

Ben hareket etmeyince ekledi:

– Bisikletler binenindir.

Çok hoşuma gitti bu söz. Bisiklete binmekten bile daha güzel geldi bana. Hatta denizde yüzmekten, uçurma uçurmaktan, her şeyden güzeldi böyle bir şey duymak. Yavaş yavaş gittim. Bisikletin gidonunu, gövde demirini, oturağını okşadım. Hiç kullanılmamış olduğu belliydi. Yepisyeniydi!

Babası çok ısrar etmiş, ama Rıza binmemiş bisiklete. Korkma demiş, arkada iki küçük tekerleği daha var demiş, düşmezsin demiş. Zaten babası tutarmış onu. Hiç bırakmazmış. Sürmek istemiyormuş Rıza, ama parka giderken evde bırakmak da istemiyormuş. Yanında gezdirmek istiyormuş. Arkadaşları görsün yetermiş, bisiklete binmek istemiyormuş. Israr eden annesine ve babaannesine tamam demiş, sonra demiş, şimdi parka gideyim babamla, yanımda bisikletle, sonra binerim demiş. Yarın sürerim belki.

Bisiklete binmediği için kızmış mıydı Rıza’ya babası. Hayır, gülerek anlatıyordu bunları. Sınıftaki çocuklar gibi değil, güzel gülüyordu. Sahiden seviyordu. Sadece Rıza’yı değil, sanki beni de seviyordu. Herhalde Rıza’nın arkadaşıyım diye beni de seviyordu. Ben de bisiklete binmek istemedim. İstiyordum binmeyi, ama şimdi binmeyecektim. Tekrar okşadım bisikleti. Anne babası Rıza’ya bunu almak için, onu yalnız bırakıp gitmişlerdi. Rıza’dan önce ben kullanamazdım onu. Evet, bu bisiklete istediğim zaman binebilirdim. Bisikletler binenindi. Ama önce Rıza sürmeliydi onu.

Sonraki günlerde Rıza’yı birkaç kere gördüm. Bisikleti hep yanında oluyordu. Eve girerken babası tutup kaldırıyordu bisikleti, onu da içeri alıyorlardı. Okula bazen annesiyle, bazen babasıyla yürüyerek geliyordu Rıza. Bisikletini hep yanında getiriyordu. Gidonundan tutup çekiyordu. Okulun kapısından girerken bırakıyordu. Annesi veya babası bisikleti geri götürüyordu.

Perşembe günü Rıza okula gelmedi. Bir önceki gün söylemişti zaten, öğlene doğru anne babası gidecekti. Onları uğurlayacaktı. Öğleden sonra gelecekti okula. Öğle tatili başlayınca ben hızla çıktım okuldan. Rıza’nın evine koştum. Anne babası gitmiştir veya gitmek üzeredir, Rıza üzgündür diye yanında olmak istiyordum. Onların sokağına döner dönmez durdum. Rıza, kocaman, kalın bir demir çubuğu kaldırıp kaldırıp indiriyordu. Hırsla.

– Ben bisiklet istemiyorum.

Bağıra bağıra çubuğu vurdukça, bisikletin parçaları etrafa dağılıyordu. Pijamasının bir kısmı kana bulanmıştı. Kolunda da bir çizik vardı galiba. Kaldırımlarda ağabeyler, ablalar, balkonlarda komşu teyzeler, amcalar, herkes kıpırdamadan onu seyrediyordu.